७.२.३ वैकल्पिक ऊर्जा (लघु जलविद्युत, सोलार, बायोग्याँस, सुधारिएको चुल्हो) प्रयोग गर्ने परिवार
पेट्रोलियम पदार्थ माथिको निर्भरतालाई घटाउँदै नवीकरणीय वैकल्पिक ऊर्जाको प्रयोगमा व्यापकता ल्याउन सकेको खण्डमा पर्यावरणीय सन्तुलनलाई कायम राख्न मद्दत पुग्दछ । डिजेल, पेट्रोल, मट्टितेल जस्ता पदार्थको उत्पादन नेपालमा नहुने भएका कारण वर्षेनी अरबौँ रूपैयाँ हामीले पेट्रोलियम पदार्थको आयातमा खर्चिनु परेको छ । तेस्रो विश्वको एक भू–परिवेष्ठित विकासोन्मुख देश नेपालका लागि यो वैदेशिक व्यापार घाटाको एक प्रमुख कारण हो । हामीले आयात प्रतिस्थापन र निर्यात प्रबन्धको नीतिलाई व्यवहारमा प्रभावकारी तरिकाले उतार्न नसकिरहेको परिप्रेक्ष्यमा वायू ऊर्जा, सौर्य ऊर्जा, विद्युत ऊर्जा तथा बायो ग्याँसको विकास मार्फत ऊर्जाको श्रोतमा हामी आत्मनिर्भर बन्न सक्छौं । त्यसैले नेपालको हकमा स्थानीय सरकार, प्रादेशिक सरकार र संघीय सरकारले नवीकरणीय वैकल्पिक ऊर्जाको विकासमा आवश्यक नीति निर्माण गरी काम गर्नु पर्दछ ।
वैकल्पिक ऊर्जा — आयात घटाउने र हरित संक्रमणको बाटो: नवीकरणीय/वैकल्पिक ऊर्जा (सौर्य, बायोग्याँस, लघु–जलविद्युत, सुधारिएको चुल्हो) का तीन ठूला फाइदा छन्: (१) आर्थिक — पेट्रोलियम आयात घटाएर व्यापार घाटा कम; (२) पर्यावरणीय — कार्बन उत्सर्जन र घरभित्रको धुवाँ–प्रदूषण घटाउने (जसले श्वासप्रश्वास रोग घटाउँछ); र (३) पहुँच — ग्रिड नपुगेका ठाउँमा बिजुली पुर्याउने । तुलसीपुरमा सौर्य ऊर्जाले पहिले नै ३.४% घरमा बत्ती दिँदै छ, र पशुपालन को आधार हेर्दा बायोग्याँस (गोबरबाट खाना पकाउने ग्यास + मल) को ठूलो सम्भावना छ — एउटै प्रविधिले इन्धन, मल र सरसफाइ तीनै लाभ दिन्छ ।
सिफारिस: सुधारिएको चुल्हो, घरायसी बायोग्याँस र सौर्य–प्रणालीमा अनुदान/सहुलियत ऋण, र विद्युतीय सवारी (EV) प्रवर्द्धन गरी नगरलाई कम–कार्बन, ऊर्जा–आत्मनिर्भर बाटोमा लैजानुपर्छ ।