५.२.४ प्रमुख रोग र उपचार सम्बन्धी विवरण
यस उप–महानगरपालिका अन्तर्गतका स्वास्थ्य संस्थाका ओपिडीमा दर्ता भएका िबरामीको संख्या अनुसार पछिल्लो समय देखा परेका १० प्रमुख स्वास्थ्य समस्याहरुको विवरण तलको तालिकामा उल्लेख गरिएको छ ।
एक नजरमा — रोगको प्रकृति
महामारी–विज्ञान संक्रमण (epidemiological transition) — रोगको बदलिँदो चरित्र: परम्परागत रूपमा गरिब/ग्रामीण समाजमा संक्रामक रोग (झाडापखाला, निमोनिया, टाइफाइड) मृत्यु–रोगको मुख्य कारण हुन्थे । तर जीवनशैली बदलिँदै, आयु बढ्दै र सहरीकरण हुँदै जाँदा समाज गैरसंक्रामक रोग (NCD — उच्च रक्तचाप, मधुमेह, मुटु–रोग, दीर्घ श्वासरोग) तर्फ सर्छ — यसलाई “महामारी–विज्ञान संक्रमण” भनिन्छ । तुलसीपुरको OPD तथ्याङ्कले यो संक्रमण स्पष्ट देखाउँछ: शीर्ष १० रोगमध्ये गैरसंक्रामक रोग २४% छन्, जबकि संक्रामक रोग १५% मात्र । उच्च रक्तचाप (०), मधुमेह र COPD सूचीमा माथि हुनु आधुनिक “जीवनशैली–रोग” को बढ्दो भार हो ।
रोगको प्रकृति–अनुसार वर्गीकरण
शीर्ष १० रोगको OPD भेट
प्रमुख स्वास्थ्य समस्याहरू (OPD)
बहिरंग सेवामा सबैभन्दा बढी देखिएका रोगहरू
विश्लेषण — दोहोरो भार (double burden) र आँखाको उच्च भार: NCD हावी भए पनि संक्रामक रोग (श्वासप्रश्वास URTI/LRTI, झाडापखाला AGE) अझै उल्लेख्य छन् — अर्थात् तुलसीपुरले दुवै प्रकारको रोगको दोहोरो भार बोकेको छ, जुन संक्रमणकालीन समाजको विशेषता हो । श्वासप्रश्वास रोग (URTI, LRTI, COPD) को बाहुल्यले घरभित्रको धुवाँ–प्रदूषण (दाउरा–चुलो) र बाह्य वायु–प्रदूषणतर्फ सङ्केत गर्छ (हे. खाना पकाउने इन्धन) । साथै मोतीबिन्दु र दृष्टिदोषसहित आँखा सम्बन्धी रोग ६१% को ठूलो भारले विशेष नेत्र–सेवा (आँखा अस्पताल/शिविर) को आवश्यकता देखाउँछ — यो दाङको क्षेत्रीय नेत्र–उपचार केन्द्रको माग पुष्टि गर्छ ।
(टिप्पणी: स्रोत तालिकामा मोतीबिन्दुको OPD संख्या असामान्य रूपमा उच्च देखिएकाले आँखा रोगको हिस्सा बढी देखिन सक्छ; वर्गीकरण स्रोत–अंक अनुसारकै हो ।)