४.४.१ धार्मिकस्थल तथा पर्यटकीय स्थलहरूको विवरण
विशिष्ट भौगोलिक संरचनाले सिर्जना गरेको हावापानी, जनजीवन, वन, वनस्पती र वन्यजन्तु तथा साँस्कृतिक विविधताको कारण नेपाल विश्वमा नै एउटा चित्ताकर्षक पर्यटकीय गन्तव्य स्थलको रूपमा परिचित छ । पर्यटन हाम्रा लागि प्रकृतिले दिएको वरदान हो । यी सम्पूर्ण पर्यटकीय सम्पतिको पूर्ण सदुपयोग गरेमा देशको आर्थिक समृद्धिमा उल्लेखनीय योगदान प्रुयाई देशको अर्थतन्त्रलाई सबल बनाउन सकिने निश्चित छ । तसर्थ पर्यटन नीति, २०६५ ले मुलभूत रूपमा पर्यटन मार्फत् स्वरोजगार सिजर्ना, गरिबी निवारण, मूर्त तथा अमूर्त सम्पदाको खोज अनुसन्धान, हवाई तथा स्थलमार्गको थप विकास र विस्तार गर्ने र पर्यटन पूर्वाधारलाई दिगो विकासको अवधारणा अनुरुप अगाडि बढाउने उद्देश्य लिएको छ । यस उप–महानगरपालिकामा पनि पर्यटन विकासका प्रचुर सम्भावनाहरू रहेका छन् ।
उप–महानगरपालिकामा रहेको बबई नदीको किनारमा सुन्दर थुम्कोमा यहाको पिवत्र धार्मिक स्थल शितलपुर महादेव मन्दिर, कालिका मालिका मन्दिर, राधा कृष्ण मन्दिर, त्रिसिद्धेश्वरी मन्दिर, भद्रकाली मन्दिर, देविस्थानमन्दिर, सिद्धबाबा थान थर्कोट, सुकौरा कोट, छिलिकोट, चमेरे गुफा, राप्ती शान्ति पार्क, सुकौरा कोट, प्रतापकोट, सात तले झरना, ब्रम्हकुमारी राजयोग, लक्ष्मीनारायण मन्दिर लगायतका स्थल धार्मिक, प्राकृतिक, ऐितहासिक र पुरातात्विक महत्वका स्थलहरू रहेका छन् । यहाँ होम स्टे र साँस्कृतिक पर्यटनको समेत उत्तिकै सम्भावना रहेको छ । क्षेत्री, ब्राह्मण, थारु जातीको संस्कृति झल्कने विभिन्न साँस्कृतिक कार्यक्रमहरूलाई समेटेर साँस्कृतिक पर्यटन प्रर्वद्धन गर्न सकिन्छ । यसका साथै उप–महानगरपालिकामा कृषि उत्पादन, फलफुल, तरकारीबाली, मौरी पालन र नगदेबालीको उत्पादनमा अग्रणी स्थान रहेकाले ती क्षेत्रहरूलाई नमूना कृषि क्षेत्रको रुपमा विकास गर्न सके कृषि पर्यटकहरूलाई आकर्षण गर्न सकिन्छ । तसर्थ हाल पर्यटकहरूका लागि होटल तथा होम स्टेहरूका साथै अन्य आवश्यक सेवा सुविधा विस्तार गर्न आवश्यक रहेको छ ।
बहुजातीय, बहुभाषीय, बहुधर्म र सामाजिक विविधता एवं तुलसीपुर उप–महानगरपालिकामा परम्परागत मन्दिरहरु तथा ऐतिहासिक स्थलहरु रहेका छन् । यस उप–महानगरपालिकामा रहेका विभिन्न पर्यटकीय तथा धार्मिक स्थलहरूको विवरण तालिकामा उल्लेख गरिएको छ ।
तालिका नं. ६० – धार्मिक तथा ऐतिहासिक स्थलहरूको विवरण
| वडा नं. | पर्यटकीय तथा धार्मिक स्थलहरुको नाम | महत्व |
|---|---|---|
| १ | मनकामना मन्दिर | साँस्कृतिक तथा धार्मिक |
| जबमुचिरा जलाशय | प्राकृतिक रमणीय क्षेत्र | |
| शिव मन्दिर शिवलीङ्ग | साँस्कृतिक तथा धार्मिक | |
| काठेखोली झरना | प्राकृतिक तथा दृश्यावलोकन | |
| २ | तकियापूर शिव मन्दिर | साँस्कृतिक तथा धार्मिक |
| भूवनेश्वरी मन्दिर | साँस्कृतिक तथा धार्मिक | |
| कुहिरेपानी मनिकापुर जलाशय | प्राकृतिक तथा दृश्यावलोकन | |
| ३ | विश्वकर्मा बाबा मन्दिर | साँस्कृतिक तथा धार्मिक |
| गोरखनाथ मन्दिर | साँस्कृतिक तथा धार्मिक | |
| गुरुङ् गुम्बा स्तुपा | साँस्कृतिक तथा धार्मिक | |
| बराखाली राधाकृष्ण मन्दिर | साँस्कृतिक तथा धार्मिक | |
| खरेल बन्धुद्धारा निर्मित कालिकादेवी मन्दिर | साँस्कृतिक तथा धार्मिक | |
| खैरावाङ्ग भगवती मन्दिर | साँस्कृतिक तथा धार्मिक | |
| शिव मन्दिर | साँस्कृतिक तथा धार्मिक | |
| शिव मन्दिर एकता टोल | साँस्कृतिक तथा धार्मिक | |
| शिव मन्दिर रानागाउँ | साँस्कृतिक तथा धार्मिक | |
| कल्याणकारी शिवमन्दिर त्रिवेणी गहत्ते | साँस्कृतिक तथा धार्मिक | |
| बागेश्वरी भगवती मन्दिर भट्टे | साँस्कृतिक तथा धार्मिक | |
| ४ | मुलकोट सिद्ध चमेरे गुफा | धार्मिक/प्राकृतिक/ऐतिहासीक तथा रमणीय क्षेत्र |
| सुकिदह | प्राकृतिक तथा दृश्यावलोकन | |
| खुमखानी | प्राकृतिक तथा दृश्यावलोकन | |
| विज्ञान पार्क | प्राकृतिक तथा दृश्यावलोकन | |
| भुवनेश्वरी मन्दिर | साँस्कृतिक तथा धार्मिक | |
| नमुना शिव मन्दिर | साँस्कृतिक तथा धार्मिक | |
| ५ | रतननाथ मन्दिर | साँस्कृतिक तथा धार्मिक |
| ६ | कमल पोखरी | मानवनिर्मित मनोरम ताल |
| त्रिसिद्धेश्वरी कालिका मन्दिर | साँस्कृतिक तथा धार्मिक | |
| लक्ष्मीनारायण बेङ्गटेश्वर मन्दिर | साँस्कृतिक तथा धार्मिक | |
| ७ | राप्ती शान्ति उद्यान | प्राकृतिक तथा दृश्यावलोकन |
| भुयार थान | साँस्कृतिक तथा धार्मिक | |
| शिव मन्दिर | साँस्कृतिक तथा धार्मिक | |
| बुत्रावती मन्दिर | साँस्कृतिक तथा धार्मिक | |
| ८ | राधाकृष्ण मन्दिर | साँस्कृतिक तथा धार्मिक |
| बटोलपुर होमस्टे | स्थानीय परिकार/पर्यतकीय | |
| बटोलपुर उद्यमीघर | साना उद्यमी उत्प्रेरणा स्थल | |
| सहिद स्मृती पार्क | ऐतिहासिक पार्क | |
| कपासेडाँडा ताल | प्राकृतिक तथा दृश्यावलोकन | |
| हरियाली पार्क | प्राकृतिक तथा दृश्यावलोकन | |
| ९ | सत्यशिव सुन्दरा देवीको मन्दिर | साँस्कृतिक तथा धार्मिक |
| श्री राधाकृष्ण मन्दिर | साँस्कृतिक तथा धार्मिक | |
| कालाभैरव मन्दिर | साँस्कृतिक तथा धार्मिक | |
| नवदुर्वा ग्रिन पार्क | धार्मिक महत्व | |
| थर्कुडाँडामा रहेको शिवमन्दिर | साँस्कृतिक तथा धार्मिक | |
| चुलेसेको विश्वकर्मा बाबाको मन्दिर | साँस्कृतिक तथा धार्मिक | |
| चुलेसेको गुम्वा संग्रालय तथा लामा घर | साँस्कृतिक तथा धार्मिक | |
| पशुपति टोलको शिव मन्दिर | साँस्कृतिक तथा धार्मिक | |
| नगरविकासमा रहेको चिल्ड्रेन पार्क | प्राकृतिक तथा दृश्यावलोकन | |
| गौरीशंकर टोलको गौरीशंकर मन्दिर | साँस्कृतिक तथा धार्मिक | |
| नवदुर्गा सामुदायिक वन | प्राकृतिक तथा दृश्यावलोकन | |
| महालक्ष्मी सामुदायिक वन | प्राकृतिक तथा दृश्यावलोकन | |
| आधुनीक अटो भिलेज | प्राकृतिक तथा दृश्यावलोकन | |
| राधाकृष्ण ग्रिन पार्क | प्राकृतिक तथा दृश्यावलोकन | |
| १० | गौरीताल (जलाशय) | प्राकृतिक तथा दृश्यावलोकन |
| पढ्ढा बराह ताल (जलाशय) | प्राकृतिक तथा दृश्यावलोकन | |
| ११ | दंगीशरण थार राजकोट दरबार परिसर | ऐतिहासिक तथा धार्मिक |
| श्रीमणी स्मृती पार्क | ऐतिहासिक पार्क | |
| भाइरल झोलुङ्गे पुल | प्राकृतिक तथा दृश्यावलोकन | |
| १२ | िशतलपुर सिद्धेश्वर मन्दिर | साँस्कृतिक तथा धार्मिक |
| पशुपति शिव मन्दिर | साँस्कृतिक तथा धार्मिक | |
| ॐ सोमनाथ मन्दिर | साँस्कृतिक तथा धार्मिक | |
| श्री ॐ शिव मन्दिर | साँस्कृतिक तथा धार्मिक | |
| राधाकृष्ण मन्दिर कपडादेवी | साँस्कृतिक तथा धार्मिक | |
| शिव मन्दिर नमुना टोल | साँस्कृतिक तथा धार्मिक | |
| टरिगाउँ शिव मन्दिर | साँस्कृतिक तथा धार्मिक | |
| १३ | जन्ती ढुङ्गा | ऐतिहासिक स्थल |
| फुलबारी लेक साईड | प्राकृतिक तथा दृश्यावलोकन | |
| आमखोली लेकसाईड | प्राकृतिक तथा दृश्यावलोकन | |
| भञ्ज्याङ साईड | प्राकृतिक तथा दृश्यावलोकन | |
| १४ | हात्ति ढुङ्गा | प्राकृतिक तथा दृश्यावलोकन |
| खौसापुर जलाशय | प्राकृतिक तथा दृश्यावलोकन | |
| १५ | बाबाकुटी मन्दिर | साँस्कृतिक तथा धार्मिक |
| आसुतोष शिव मन्दिर | साँस्कृतिक तथा धार्मिक | |
| शिवबाटिका मन्दिर | साँस्कृतिक तथा धार्मिक | |
| १६ | त्रिनेत्रेश्वर शिव मन्दिर | साँस्कृतिक तथा धार्मिक |
| रत्ननाथ बाबा मन्दिर | साँस्कृतिक तथा धार्मिक | |
| १७ | पञ्चेधारा | प्राकृतिक तथा दृश्यावलोकन |
| १८ | विश्वनाथधाम मन्दिर | साँस्कृतिक तथा धार्मिक |
| विश्वम्भर महादेव मन्दिर | साँस्कृतिक तथा धार्मिक | |
| पृथकी कुहिरेसोता जलाशय | प्राकृतिक तथा दृश्यावलोकन | |
| रानीताल | प्राकृतिक तथा दृश्यावलोकन | |
| सुदय रामेश्वर शिवालय | साँस्कृतिक तथा धार्मिक | |
| त्रैलोक्यश्वर महादेव मन्दिर | साँस्कृतिक तथा धार्मिक | |
| कुहिरेसोता ड्याम | प्राकृतिक तथा दृश्यावलोकन | |
| अम्वाखोली ताल तथा पार्क | प्राकृतिक तथा दृश्यावलोकन | |
| १९ | कालिका मालिका छिल्लीकोट | ऐतिहासिक तथा धार्मिक |
| रतननाथ मन्दिर | साँस्कृतिक तथा धार्मिक | |
| कालिका मालिका देविस्थान मन्दिर | साँस्कृतिक तथा धार्मिक | |
| क्रान्ती संग्रालय | ऐतिहासिक तथा धार्मिक | |
| रतननाथ मन्दिर खरखरे | साँस्कृतिक तथा धार्मिक | |
| बासगडि खानेपानी पार्क | प्राकृतिक रमणीय स्थल | |
| झाक्रीगेल झरना | प्राकृतिक तथा दृश्यावलोकन | |
| रुप्से झरना | प्राकृतिक तथा दृश्यावलोकन | |
| गौरीताल जलाशय | प्राकृतिक तथा रमणीय | |
| गणेश गंगा | प्राकृतिक तथा रमणीय | |
| ज्याङ्गे जरुवा | प्राकृतिक तथा रमणीय | |
| झारी भर्ने मूहान | प्राकृतिक तथा रमणीय | |
| जटायु रेष्टुरेन्ट | पर्यापर्यटन तथा अध्ययनको गन्तव्य | |
| सुगन्धकोकीला बन | प्राकृतिक तथा रमणीय | |
| गणेश थान | साँस्कृतिक तथा धार्मिक | |
| शिव मन्दिर कुटेचौर | साँस्कृतिक तथा धार्मिक | |
| शिव मन्दिर सक्राम | साँस्कृतिक तथा धार्मिक |
तालिका नं. ६० – धार्मिक तथा ऐतिहासिक स्थलहरूको विवरण
वडा अनुसार संख्या