५.१.३ विद्यालयमा अध्ययन गरिरहेका छात्रछात्राको विवरण

सार्वजनिक–निजी विभाजनको भूगोल: कुल ५९,०५८ विद्यार्थीमध्ये ५६% निजी, ३४% सरकारी र १०% क्याम्पसमा छन् — निजी विद्यालयको यो बहुमत सहरीकरणको प्रत्यक्ष लक्षण हो । तर सबैभन्दा रोचक कुरा यो विभाजन वडाअनुसार उल्टिन्छ: सहरी कोर वडा (विशेष गरी वडा ६, जहाँ एक्लै १०,६२३ विद्यार्थी छन्) मा निजी विद्यालय हावी छन् (८२% सम्म निजीमा), जबकि ग्रामीण वडा १३ मा सरकारी विद्यालय नै मुख्य आधार (८८% सरकारी/क्याम्पस) हो । यो स्थानिक शैक्षिक असमानता — सहरमा निजी विकल्प, गाउँमा सार्वजनिकमै निर्भरता — ले अभिभावकको क्रयशक्ति र पहुँचको खाडल झल्काउँछ ।

विश्लेषण: वडागत बारको रङले नै कथा भन्छ — नीला (निजी–प्रधान) वडा सहरी कोर र राजमार्ग वरिपरि गुजुल्टिएका छन्, हरिया (सरकारी–प्रधान) वडा बाहिरी ग्रामीण पेटीमा । वडा ६ मा १०,६२३ विद्यार्थीको असाधारण सघनताले यसलाई नगरको शैक्षिक नाभी देखाउँछ । यो ढाँचा बजार–केन्द्रको नगर–प्रधानता सँग ठ्याक्क मेल खान्छ — व्यापार जहाँ केन्द्रित छ, शिक्षा पनि त्यहीँ थुप्रिएको छ । नीतिगत रूपमा, ग्रामीण वडाका सरकारी विद्यालयको गुणस्तर सुदृढ नगरे शैक्षिक अवसरको यो भौगोलिक खाडल झन् बढ्न सक्छ ।